11mar2019 Na Todorovu subotu provedite prepodne u Gornjem Striževcu

Todorova subota ili Todorica je prva subota Vaskršnjeg posta i prema tome pokretan praznik koji čini deo Vaskršnjeg ciklusa praznovanja. Ove godine Todorova subota se pada 16. marta, a selo u pirotskom kraju u kome se ovaj praznik obeležava na način star vekovima je Gornji Striževac u opštini Babušnica. 

Dan je posvećen velikomučeniku Teodoru Tironu i uspomeni na njegovo javljanje episkopu Evdoksiju. U narodu se veruje da je Sveti Teodor zaštitnik stoke, poglavito konja, pa se ovaj dan naziva i ,,Konjski dan''. Jahanjem neosedlanih konja prizivaju se proleće i berićet.

Gornji Striževac je od Pirota udaljen oko 23.5 km, a od Babušnice 7 km. Na mestu koje sam opisao u izveštaju sa uspona na Rakoš (10. februara 2019), kod škole u Donjem Striževcu, nalazi se skretanje sa puta Pirot - Babušnica za Bežište i Belu Palanku. Ova raskrsnica je na oko 4.5 km od Babušnice ili 21 km od Pirota:

Ovde treba krenuti putem za Belu Palanku, a posle samo 1 km treba skrenuti desno prema Gornjem Striževcu (slika od 21. decembra 2011). Do sela ima još oko 1.5 km asfaltnog puta.

Gornji Striževac je najsevernije babušničko selo. Smešteno je u podnožju planine Stranje, na oko 610 m nadmorske visine. Depopulacija je u ovom kraju veoma izražena, a preostalo stanovništvo staro. U selu je početkom ovog veka živelo nešto više od 150 stanovnika, a posle Drugog svetskog rata blizu hiljadu. Prosečna starost stanovništva je 2002. iznosila 62 godine. Zanimljivo je da je ovo selo nekada bilo mnogo veće od Donjeg Striževca, ali se vremenom situacija okrenula u korist ovog drugog sela koje se nalazi na važnom regionalnom drumu, veoma blizu centra opštine.

Drevni običaji vezani za praznovanje Todorove subote su u ovom selu oživljeni pre desetak godina, posle pauze od nekoliko decenija. Inicijativu su pokrenuli sami meštani Gornjeg Striževca, a uz pomoć Opštine Babušnica i Turističke organizacije Babušnice događaj je prethodnih godina prerastao u dobro organizovanu i sve posećeniju turističku manifestaciju.

Ovom lepom događaju prisustvovao sam sa meštanima i njihovim gostima iz Lužnice i Pirota 8. marta 2014. godine. Pokušaću da vam ga dočaram narednim fotografijama.

U centru sela, kod velikog zadružnog doma sam bio oko 10h:

Ubrzo je krenula liturgija u obližnjoj crkvi, posvećenoj Svetom Nikoli. Crkva je sazidana 1857. godine, o čemu postoji zapis uklesan na kamenoj ploči na ulazu. Obnova vremenom zapuštenog objekta započela je 2009. godine, praktično u isto vreme kada je oživeo i običaj praznovanja Todorice.

Nakon petnaestominutne liturgije veliki broj posetilaca je imao priliku da posmatra poslednje pripreme jahača. Po starom običaju, za mlade momke koji jašu isključivo neosedlane konje, ovaj dan predstavlja svojevrstan ispit zrelosti:

Zatim smo zauzeli mesta ispred zadružnog doma. Na oduševljenje posetilaca glavnom seoskom ulicom su počeli u galopu da tutnje prelepi konji sa svojim jahačima, obučenim u tradicionalnu nošnju ovog kraja:

Postoji i legenda da je ovaj običaj vekovima unazad upražnjavan kao vid zaštite sela od mitskog bića koje je bilo pola čovek a pola konj i koje je na Todorovu subotu dolazilo u selo i odvodilo najlepše neudate devojke. Kako bi izašli na kraj sa nemani, meštani su počeli da na Todorovu subotu izvode konje i jašu selom kako bi zaštitili devojke, a jahači su mladi neoženjeni momci u naponu snage.

Mogli smo da vidimo i veoma mlade jahače - početnike, koji su pokazivali veliku ljubav prema konjima i već solidnu veštinu:

Nakon nekoliko krugova jahanja, posetioci su mogli da se slikaju pored konja i jahača:


Trajanje relacije: oko 2h

Zahtevnost relacije: laka (1/5)

Karakteristike: lepa manifestacija koju posećuje sve više ljudi, a čiji je cilj očuvanje jednog drevnog običaja i upoznavanje gostiju sa bogatom tradicijom lužničkog kraja

Rizici: nema

Komentari

Novi komentar