Pirot i pirotski kraj

6feb2026 Posetite pirotska sela Crnoklište, Vranište i Osmakovo

Obišao sam sva tri sela u zimu pre 15 godina, 26. decembra 2010. Krajolik se od tada mnogo izmenio, posebno u Crnoklištu. To je najupečatljivije u okolini nekadašnje seoske škole, koja je niz godina najpre bila bazna stanica građevinara koji su gradili auto-put, da bi kasnije zatvorila svoja vrata đacima. Najbliža škola je sada u 6 km udaljenom Staničenju.

U Crnoklištu sam posetio centar sela gde se nalaze zgrade pošte i zadruge:

Nadmorska visina je oko 350 m i po tom parametru Crnoklište je selo na poslednjem mestu u opštini Pirot. Drugim rečima, pošto se nalazi blizu mesta gde Nišava napušta teritoriju pirotske i ulazi na teritoriju belopalanačke opštine, Crnoklište je najniže pirotsko selo. Evo još par fotografija:

Crnoklište ima svoju crkvu i ona je smeštena iznad Petrove reke u najsevernijem delu sela. Međutim, ja to tada nisam znao, a i ranije nisam toliko detaljno obilazio pirotska sela u poređenju sa godinama koje su usledile, kada sam pripremao materijal za svoju prvu knjigu. Crkva je inače posvećena Svetim apostolima Petru i Pavlu i potiče najverovatnije sa početka XVII veka. Obnovljena je 2014. godine, četiri godine nakon nastanka ove priče.

Ispod sela se Petrova reka uliva u Nišavu. Interesantno je da je na brežuljku iznad mosta u selu postojalo obročno mesto sa dva krsta, a tu se nalazila i jedna velika stena, koja mi je godinama privlačila pažnju kada bih automobilom prolazio pored Crnoklišta. Stene danas sigurno nema, a za krstove nisam siguran:

Skretanje za Vranište i Osmakovo je udaljeno nepun kilometar od mesta prikazanog na poslednjim fotografijama. Nekada je izgledalo ovako:

S druge strane rečice Vranašnice nalazi se naselje ili zaseok istog imena kao i reka. Ima desetak kuća i nikada nisam bio siguran da li pripada Vraništu ili nešto bližem belopalanačkom selu Sinjac:

Oko 1 km uz dolinu dolazi se do jednog interesantnog mesta. To je vraništanska crkva posvećena Svetom Pantelejmonu. Novijeg je datuma, podignuta 2005. godine na mestu nekadašnjeg krsta. Ima pomalo neobičan izgled:

Sela navedena u naslovu sam obilazio automobilom tako da sam brzo stigao do Vraništa. U centru sela su zgrada bivše škole i česma, a nedaleko odatle, uz potok, možete posetiti Vraništansko vrelo.

Mnoge zanimljive stvari iz ovog kraja sam saznao tek kasnije. Desno od puta Vranište - Osmakovo se nalazi mesto D'lboki dol. Tamo je šezdesetih godina prošlog veka pronađena čuvena bronzana statueta ,,Kovač iz Vraništa''. Danas se čuva u Narodnom muzeju u Beogradu, a ukazuje na postojanje arheološkog lokaliteta na potesu D'lboki dol.

Osmakovo je prilično raštrkano selo. Posle Drugog svetskog rata u njemu je živelo preko 1200 ljudi (sada ih je oko 50):

U drugom, većem delu selu su ogromni zadružni dom, ambulanta i škola. Nažalost, ovi objekti su napušteni:

Na sledećim fotografijama su jedna lepa obnovljena kuća i telefonska govornica na neobičnom mestu u Osmakovu:

U dolini Vlaške reke, pritoke Osmakovske reke, nalazi se i jedna odvojena seoska mahala. U zaleđu su Kitka i Ravni kamen (701 i 722 m):

Tada nisam znao da se na brdu Golaš, severozapadno od centra Osmakova (599 m) nalazi jedno atraktivno mesto. 2018. godine sam ga stavio u svoju prvu knjigu ,,Lepa, zanimljiva i manje poznata mesta u pirotskom kraju''. Od dana kada sam čuo za ,,Pet hrastovih stabala'' nijedna moja poseta Osmakovu nije mogla da prođe bez posete tom mestu. Poslednji put sam tamo bio u leto 2022. godine. Tada sam posetio i crkvicu posvećenu Svetom Đorđu... Čitajte o ovim mestima u članku http://www.pirotskikraj.com/arhiva/747.

Trajanje relacije: oko 2h (automobilom, bez dužeg pešačenja)

Zahtevnost relacije: umerena (2/5)

Karakteristike: zanimljiv kraj na zapadu pirotske opštine koji je još lepše posetiti peške - u Crnoklištu šetnjom uz Petrovu reku, a zatim uz dolinu Vranašnice i Osmakovske reke do Vraništa i Osmakova; nekoliko zanimljivih mesta koja sam u gornjem članku samo spomenuo jer svojevremeno za njih nisam ni znao (crkva u Crnoklištu, Vraništansko vrelo, arheološki lokalitet u D'lbokom dolu, Pet hrastovih stabala na brdu Golaš iznad Osmakova i crkvica u samom selu)

Rizici: blato van glavnog asfaltnog puta